Over de waarde(loosheid) van cynisme

Felix & Sofie: dinsdag 17 december 2013

Cynisme lijkt iets waar we maar beter mee af kunnen rekenen, zeker in tijden van crises en al helemaal in de donkere dagen voor kerst. Maar is dat wel zo? Legden de meesters van het wantrouwen – Marx, Nietzsche en Freud – met hun cynische blik geen pijnlijke maar belangwekkende waarheiden bloot?

‘Een cynicus is een man die overal de prijs van kent, maar van niets de waarde’, laat Oscar Wilde een van zijn personages zeggen. Uit deze gevleugelde uitspraak komt de cynicus naar voren als een bittere, teleurgesteld mens. Hij heeft zijn idealen laten varen en gelooft alleen nog maar in ruilwaarde. Als dat cynisme is, dan is het misschien beter dat we ons er verre van houden. Maar is de cynicus altijd zo’n doemdenker geweest? In het klassieke cynisme van Diogenes en de zijnen is de cynicus degene die zich letterlijk van wereldlijke zaken afkeert. Hij leeft als een kynos – hond – en gedraagt zich onbetamelijk. Hij doet dit echter niet omdat hij de moed opgegeven heeft, maar juist omdat hij in waarheid wil leven. Een leven vrij van schijn, daar gaat het om.

Hoog tijd dus om stil te staan bij de vraag wat cynisme eigenlijk is. Wat onderscheidt het van realisme, van kritische denken, van (cultuur)pessimisme, nihilisme en zwartkijkerij? En staat het wel zo lijnrecht tegenover het idealisme als wij geneigd zijn te denken? Ook de prachtige, schone, rechtvaardige wereld van de idealist blijkt steeds net buiten onze greep. Hoe zorgen we ervoor dat we noch aan idealisme, noch aan cynisme te gronde gaan?

Met cultuursocioloog Gabriël van den Brink, Denker Des Vaderlands René Gude en politiek filosoof Machiel Karskens

20.00 – Waarom (geen) cynisme?

Tijdens dit eerste deel van de avond vertellen de gasten wat zij onder cynisme verstaan en of we ervan af moeten of juist niet.

Gabriël van den Brink zal vertellen over zijn onderzoek naar idealisme, engagament en het hogere in Nederland en hoe dit afrekent met het heersende cynisme; René Gude gaat in op de verhouding tussen de cynisme en wat hij humeurmanagement noemt; Machiel Karskens zal het cynisme met Foucault introduceren als waarheidspreken - parrèssia - en haar verdedigen als een vorm ontregelende kritiek.

21.00 – Pauze: Als honden slobberen we onze wijntjes weg aan de bar

21.15 – In gesprek

Tijdens dit tweede deel van de avond gaan de gasten in gesprek. Is cynisme nou waardeloos of niet? En wat is cynisme eigenlijk?

Gabriël van den Brink is hoogleraar Maatschappelijke Bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg. Naar aanleiding van het door hem geleidde onderzoek naar idealisme in Nederland verscheen in 2011 het vuistdikke De Lage Landen en het Hogere. de betekenis van geestelijke beginselen in het moderne bestaan. Naast deze wetenschappelijk editie verscheen van zijn hand ook Eigentijds Idealisme. Een afrekening met het cynisme in Nederland (2011). Zijn conclusie is dat het cynische wereldbeeld van politici en de media een vertekend beeld geven van de maatschappelijke werkelijkheid en dat het reuze meevalt met het vermeende gebrek aan engagement van de Nederlander.

René Gude was hoofdredacteur van Filosofie Magazine en directeur van de Internationale School voor Wijsbegeerte. Sinds mei dit jaar Denker des Vaderlands. Hij is een groot pleitbezorger van het optimisme en streeft als Denker het ‘meedenken’ na. Hoe houden we het met de wereld uit? Hoe houden we het met de dingen uit? Hoe houden we het met elkaar uit? Met die vragen moeten we aan de slag - allemaal. In het onlangs verschenen Stand-up filosoof, de antwoorden van René Gude (2013) geeft hij daar een aanzet toe.

Machiel Karskens is emeritus hoogleraar Sociale en Politieke Wijsbegeerte aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ter ere van zijn afscheid als hoogleraar verscheen in 2011 Dwarse Interventies, politiek filosofische opstellen. De artikelen in deze bundel geven blijk van wat volgens Karskens de belangrijkste taak van de filosofie is: steeds weer in actuele maatschappelijke discussies inbreken en gemeenplaatsen openbreken. Onlangs verscheen van zijn hand Foucault (2012), waarin hij deze filosoof bespreekt als zoeker naar de waarheid van het andere.

Interview en moderatie: Lisa Doeland & Patricia de Vries

1981 / Laatst gewijzigd: 10-Dec-2013

Felix & Sofie

elke derde dinsdag van de maand

17 december 2013
Aanvang: 20.00 uur

Toegang: 5 euro (student/stadspas 4 euro)

Felix Meritis
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Redactie Felix & Sofie