Een vlucht naar binnen? Over de betekenis van stilte en innerlijkheid

Felix & Sofie: dinsdag 26 februari 2013

We lijken almaar op zoek naar momenten van stilte, waarop geluid geen inbreuk kan doen op ons persoonlijk domein. Momenten waarop we niet gehinderd worden door geluid zodat we eindelijk even 'tot ons zelf kunnen komen' en we in alle rust kunnen afdalen tot ons 'ware, innerlijke zelf'. Maar wat bedoelen we daar eigenlijk mee? En vooral, wat is er dan te vinden daar diep van binnen in ons ware, innerlijke zelf? Leren we niet juist veel meer wanneer we ons richten op de buitenwereld en in gesprek gaan met anderen?

20:00 uur: column

20:15 uur - gesprek met Renée van Riessen

Socrates' leraarschap beruste op de aanname dat leren een vorm van herinnering is. Alle kennis die er echt toe doet is altijd al in ons aanwezig. We leren dus nooit iets nieuws, we herinneren ons slechts datgene wat we eigenlijk al wisten. Het probleem is dat de inhoud van de herinnering niet direct voor ons toegankelijk is: door de schok van de geboorte zijn we de toegang tot onze kennis kwijtgeraakt. Alle kennis is al in ons aanwezig maar het is slapende kennis die erop wacht te worden wakker geschud. En het is de leraar die door verwarring op te roepen zijn leerling kan wakker schudden, zodat deze zich de kennis die al in hem aanwezig is herinnert.

Renée van Riessen, bijzonder hoogleraar Christelijke filosofie aan de Universiteit van Leiden, vraagt zich in haar oratie 'Verder gaan dan Socrates? Over onderwijs, bezieling en innerlijkheid bij Kierkegaard en Levinas' af of het mogelijk is om voorbij deze aanname van Socrates te komen. Hiervoor wendt zij zich tot Kierkegaard, die meent dat we afscheid moeten nemen van de aanname dat leren op herinnering berust omdat deze opvatting van leren en waarheid geen notie van tijd in zich draagt. Ook richt Van Riessen zich tot Levinas die benadrukt dat het de ongelijkheid is die de waarheid pas mogelijk maakt. Het is alleen het absoluut vreemde, de vreemde stem in de dialoog die richting kan geven aan een innerlijk dat anders alleen met zijn eigen beelden -mogelijke drogbeelden- wordt geconfronteerd. Filosofie is dus nooit een zwijgend gesprek van de ziel met zichzelf maar een dialoog met iemand anders, ongelijk aan jouzelf.

Interview door Naomi Jacobs.

21:00 uur - pauze: in stilte op zoek naar de jezelf aan de bar

21:15 uur - gesprek met René ten Bos

René ten Bos gaat in zijn boek Stilte, geste, stem in op niet-talige elementen die de taal doordringen en ons voortdurend op het verkeerde been zetten. Zo staat ten Bos bijvoorbeeld stil bij de onzegbare gemeenschappelijkheid waar het in de liefde om draait. Ten Bos haalt de Franse filosoof Maurice Blanchot aan die in dit verband spreekt van 'une communauté inavouable', ofwel een onzegbare gemeenschap die niet erkend of bekend mag en kan worden. In alle stilte beheerst en verteert deze liefde twee zielen. Het Franse woord inavouable heeft volgens ten Bos een link met schaamte en schande: voor zo'n liefde mag je niet uitkomen, alle affecten moeten heimelijk en stil blijven.

Een gesprek met René ten Bos over niet-talige elementen in de taal, de betekenis van stilte en gestes en over heimelijke liefdes onder leiding van Lisa Doeland.

1810 / Laatst gewijzigd: 19-Feb-2013

Felix & Sofie

elke derde dinsdag van de maand

26 februari 2013
Aanvang: 20.00 uur

Toegang: 5 euro (student/stadspas 4 euro)

Felix Meritis
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Redactie Felix & Sofie


Boeken bij dit programma

Bestel ze on line en krijg ze voor €1,95 extra per zending thuisbezorgd.
(N.B.: Deze aanbieding geldt alleen binnen Nederland)


René ten Bos: Het geniale dier


René ten Bos: Modes in management


Maarten Doorman: Rousseau en ik


G.W.F. Hegel: Fenomenologie van de geest


René ten Bos: Stilte, geste, stem


René Ten Bos, Mollie Painter-Morland: Bedrijfsethiek