Politieke filosofie anno nu

Felix & Sofie: dinsdag 20 december 2011

Deze maand verschijnt Dwarse interventies, een staalkaart van het politiek-filosofische denken in Nederland. Wat de vele artikelen in deze bundel delen, is dat de filosofische manier van denken en kijken ingezet wordt om in te breken in maatschappelijke discussies. Dit niet om te ontwrichten, maar om gemeenplaatsen open te breken. Hoog tijd dus om met degene ter gelegenheid van wiens afscheid als hoogleraar de bundel verschenen is, Machiel Karskens, en één van de filosofen die er een bijdrage aan leverde, Marin Terpstra, stil te staan bij de vraag wat politieke filosofie anno nu behelst en wat zij vermag.

20:00 - Niets meer te verliezen

In zijn afscheidsrede ‘Niets meer te verliezen’ gaat Machiel Karskens in op drie kernbegrippen van de politieke filosofie: vrijheid, macht en politiek. In de song 'Me and Bobby McGee' meent hij een ideaaltype van politieke vrijheid te ontdekken, een soort nulgraad van vrijheid waarbij er niets meer te verliezen is. Stapsgewijs gaat Karskens na of dit klopt en wat dit betekent voor onze gebruikelijke opvattingen van vrijheid en politiek. De niets-meer-te-verliezen-vrijheid is niet zozeer een onthechting van aardse goederen, maar een extreme negatieve vrijheid. Deze vorm van vrijheid is de angst voorbij en daarom de meest politieke vrijheid of antimacht. Een gesprek over de recente geschiedenis en de huidige staat van de politieke filosofie in Nederland. Welke vragen blijven steeds opnieuw terugkomen en wat is er wel degelijk veranderd? En hoe zit het met de relevantie van dit vak? Zitten de studenten nog te wachten op politieke filosofie?
Machiel Karskens (1945) was van 1991 tot 2010 hoogleraar Sociale en Politieke Wijsbegeerte aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij deed onderzoek naar de werking van politieke grondbegrippen als macht, samenleving, geweld, democratie, individuele verantwoordelijkheid, en publiek en privé. Verder onderzocht hij de manier waarop ontkenningen (negaties) gebruikt worden om in een conflictsituatie de tegenstander te beschrijven én te waarderen; en de morele en rationele veronderstellingen van het (politieke) pluralisme.
Interview: Stijn Sieckelinck

21:00 - Pauze. In alle vrijheid van een drankje genieten

21:15 - Democratie als cultus

Het huidige westerse politieke model is gebaseerd op de scheiding tussen kerk en staat; politieke macht wordt niet langer verticaal gedacht (de koning in naam van God), maar horizontaal (democratie). De moderne staat is, kortom, geseculariseerd. Of niet? In de bundeling essays Democratie als cultus volgt Marin Terpstra het spoor van het politiek-theologisch denken en onderzoekt zo de vraag waar toch dat onbehagen in de democratie vandaan komt. Is met het verval van het theologisch denken niet ook het politieke denken in verval geraakt? Kan er wel zinvol en toekomstgericht gehandeld worden vanuit een pragmatistisch en utilitair kader? Hij pleit daarom voor een herwaardering van het antieke begrip van de staatscultus: democratie als een cultus die, in dit geval, draait om een 'nihilistische kern' of 'lege plek'. Volgens hem is secularisering veeleer ‘de voorzetting van theologie met andere middelen’. Een gesprek over de vraag of politiek uberhaupt wel los gedacht kan worden van religie, als de vraag of we dat zouden moeten willen.
Marin Terpstra is universitair docent Sociale en Politieke Wijsbegeerte aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Interview: Lisa Doeland

1589 / Laatst gewijzigd: 07-Jan-2012

Felix & Sofie

elke derde dinsdag van de maand

20 december 2011
Aanvang: 20.00 uur

Toegang: 3 euro

Felix Meritis
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Redactie Felix & Sofie


Boeken bij dit programma

Bestel ze on line en krijg ze voor €1,95 extra per zending thuisbezorgd.
(N.B.: Deze aanbieding geldt alleen binnen Nederland)


Hans Achterhuis: Zonder vrienden geen filosofie


Benedictus de Spinoza: Ethica


Jacques de Visscher: Toewijding


Marin Terpstra: Democratie als cultus


Marin Terpstra: Omstreden besluiten


Hans Vaihinger: De filosofie van het alsof


E. van der Zweerde, George Kwaad & Jeroen Linssen (red.): Dwarse interventies