Filosofie en kunst: over stilte in de muziek & denken in het theater

Felix & Sofie: dinsdag 15 juni 2010

Van stilte tot verstomming en de lust tot denken

20.00 - Stilte in de muziek

Muziek kan niet zonder stilte bestaan. Muziek begint en eindigt in stilte; door de stilte kan muziek als een eenheid los van andere geluiden waargenomen worden. Veel twintigste-eeuwse componisten zagen in stilte de mogelijkheid het muzikale domein uit te breiden. Cultuurfilosofen zetten vraagtekens bij de “esthetiek van de stilte”. Theodor W. Adorno en Susan Sontag benadrukken de rol van stilte in een historisch proces van absolute kunst naar anti-kunst, terwijl denkers als George Steiner en Paul Virilio stilte letterlijk in verband brengen met barbarij.

In From Silence to Muteness onderzoekt filosofe Jael Kraut diverse perspectieven op stilte in relatie tot muziek. Hoe wordt over het fenomeen van de stilte in het algemeen gedacht? Hoe verhoudt stilte zich tot muziek? Hoe uit zich dat in het werk van componisten als Debussy, Cage en Takemitsu? Waar stilte als fenomeen en esthetisch middel in filosofische debatten vaak een negatieve betekenis heeft, hanteert Jael Kraut het begrip verstomming (muteness) en stelt zij dat componisten in toenemende mate extra-muzikale middelen gebruiken om hun eigen composities te duiden. Waarom doen zij dat? Vertonen deze tendensen sporen van een in onze tijd alles overheersend (cultuur)objectivisme?

Interview door René den Ouden

Na afloop volgt een muzikaal intermezzo

21.00 uur PAUZE - de stilte voorbij

21.15 uur - Theater en filosofie

'Ik wil mensen in het theater die willen denken, denken is een lust!'. Met deze uitspraak zet Johan Simons, theaterregisseur en tot voor kort artistiek leider van NTGent, zichzelf op de kaart. Voor de interpretatie van toneelteksten wendt hij zich ook tot filosofen. Filosofische teksten helpen hem om de mogelijke betekenis van de toneelteksten in een kader te plaatsen en om maatschappelijke verbanden te leggen. Wat zegt de tekst over ons als mens, over de maatschappij en over politiek? Hoe vertaal je zogenaamde 'ethisch' geďnspireerde teksten naar toneel? Simons heeft dit gedaan bij voorstellingen zoals o.a. Gen (over genetische manipulatie), De Tien Geboden en Drei Farben (allebei van Krzysztof Kieslowski).

Daarnaast vindt Simons dat een theatermaker morele verantwoordelijkheid moet nemen. De vraag is of die morele verantwoordelijkheid in het stuk zelf gelegen is of dat het zich ook letterlijk afspeelt in de politieke en maatschappelijke arena. Wil je als theatermaker met een stuk iets zeggen of iets laten zien? Een gesprek met hem over denken in het theater, morele verantwoordelijkheid van de theatermaker en de rol van theater in de publieke ruimte. Maar ook over filosofie en theater, en wat de filosofie kan bijdragen aan de interpretatie en uitvoering van toneelteksten.

Interview door Philip Romer

22.00 uur NAZIT - in stilte nog na-denken

1359 / Laatst gewijzigd: 02-Jun-2010

Felix & Sofie

iedere derde dinsdag van de maand.

15 juni 2010
Aanvang: vanaf 20.00 uur

Toegang: gratis

Felix Meritis
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Felix & Sofie is een initiatief van de Stichting An Sich, en wordt inhoudelijk en financieel ondersteund door hun donateurs, de VU Boekhandel, de uitgeverijen BoomSun en Ambo Anthos en de UvA.


Boeken bij dit programma

Bestel ze on line en krijg ze voor €1,95 extra per zending thuisbezorgd.
(N.B.: Deze aanbieding geldt alleen binnen Nederland)


Bas Haring: Waarom?


Fred Keijzer: filosofie van de toekomst


Joke Schakenraad: De logica van de Godzoeker


Marjan van Dasselaar & Eelco van den Dool: Effectief idealisme